Sağlık Personeli için COVID-19 İş Kazası mıdır ?

SGK’nın 2020/12 Sayılı Genelgesi Bağlamında Değerlendirmeler

Sosyal Güvenlik Kurumu’nun Covid-19’a İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bağlamındaki Yaklaşımı Nedir ?

Genel itibariyle bir çalışanın Covid-19 teşhisinin pozitif çıkması halinde bunun bir iş kazası veya meslek hastalığı olarak kabul edilip edilmeyeceği salgının başladığı ilk günden itibaren tartışma konusu olmuştu. Son olarak Sosyal Güvenlik Kurumu 07.05.2020 tarihinde yayınladığı 2020/12 sayılı genelge ile bir bulaşıcı hastalık olan Covid-19’un iş kazası ya da meslek hastalığı olarak değerlendirilemeyeceği, bu hastalığa yakalanan ve sağlık kuruluşuna başvuran çalışanlar için iş kazası ya da meslek hastalığı değil normal hastalık kapsamında provizyon alınması gerektiği bildirilmiştir.

Genelgeden önce bazı SGK İl Müdürlüklerinin hastalığın iş kazası ya da meslek hastalığı olarak bildirilmesine ilişkin farklı açıklamaları bulunmaktaydı ancak Sosyal Güvenlik Kurumu Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nün son genelgesi ile tartışmalar farklı bir boyut kazanmış oldu. Konuyu sağlık çalışanları ve yardımcı sağlık hizmetlerinde çalışan personel bakımından ayrıca değerlendirmek gerektiğini düşünüyoruz. Zira bu kişilerin hastalıkla mücadele kapsamında doğrudan hastalarla temas halinde oldukları ve salgının sona erdirilebilmesi açısından da çalışmalarına devam etmek zorunda oldukları bir gerçek olarak karşımıza çıkmaktadır. Üstelik salgının ülkemizde görülmesinden itibaren binlerce sağlık çalışanı bu hastalığa yakalanmış, onlarcası da bu hastalık sebebiyle hayatını kaybetmiştir.

Türk Tabipler Birliği’nin konuyla ilgili sitesinde yayınladığı 11.05.2020 tarihli yazısında 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 13. maddesine göre bildirilen bir olayın iş kazası sayılıp sayılamayacağının, SGK’nın denetim ve kontrol memurları veya Bakanlık iş müfettişlerininin yapacağı soruşturma ile ortaya çıkacağı, soruşturma süreçlerinin sonucunu belirleyecek şekilde genelgede bağlayıcı tespitler yapılmasının mevzuatla verilen görevle bağdaşmadığı, işverenin ya da ilgili sağlık hizmet sunucularının iş kazalarını bildirmekle yükümlü oldukları, bu bildirimlerin beyan esaslı olarak yapıldığı, Covid-19 tanısı konan kişinin beyanına rağmen iş kazası ya da meslek hastalığı bildirimlerinin yapılmamasının 6331 sayılı Kanun’da yer alan yükümlülüklerin ihlali niteliğinde olacağı şeklinde kaygılar dile getirilmiştir.

Yargıtay’ın Covid-19’un İş Kazası Sayılması İle İlgili Emsal Teşkil Edebilecek Bir Kararı Bulunmakta mıdır ?

Covid-19’un çalışanlar bakımından iş kazası ya da meslek hastalığı olarak kabul edilmesi görüşünü savunanların en önemli dayanağı olan Yargıtay 21. Hukuk Dairesi’nin 2019/2931 K. Sayılı ve 15.04.2019 tarihli kararında tır şoförü olarak çalışan müteveffanın işveren tarafından Ukrayna’ya sefere gönderildiği, bu sefer esnasında H1N1 virüsünü kaptığının Adli Tıp Kurumu raporundaki hastalığın kuluçka süresi esas alınarak yapılan değerlendirmede ortaya konulduğu, tır şoförünün bu hastalık neticesinde ölümünün iş kazası olarak değerlendirilmesi gerektiği kabul edilmiştir.

Nedensellik bağı yani hastalığın işin görüldüğü esnasında meydana gelip gelmediği değerlendirilmeleri bakımından da hastalığın kuluçka süresi ve sağlık çalışanın işe gidiş geliş ve çalıştığı süreler dikkate alınarak tespitinin mümkün olduğu, emsal gösterilen karardaki nedensellik bağı değerlendirmelerinin de yine Covid-19 vakaları bakımından dikkate alınması gerektiği, virüsün iş dışı bir ortamda bulaştığı doğrultusunda somut veriler ve deliller olmadığı sürece sağlık çalışanları bakımından nedensellik bağının mevcut olduğunun kabulünün gerektiği düşüncesindeyiz.

Covid-19 Hastalığı İş Kazası Olarak mı Meslek Hastalığı Olarak mı Değerlendirilmelidir ?

Önceki tartışmaların konularından biri olan Covid-19’un iş kazası olarak mı meslek hastalığı olarak mı değerlendirilmesi gerektiği sorusunun cevabı bakımından ifade etmemiz gerekir ki Covid-19’un meslek hastalığı olarak kabul edilebilmesi Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu’nun bu hastalığı meslek hastalığı olarak tanımlamasına bağlı bulunmaktadır. Henüz Covid-19 açık bir şekilde meslek hastalığı olarak tanımlanmış değildir. Son genelgeden sonra bu ihtimal biraz daha zayıflamış bulunmaktadır.

Esasen artık SGK’nın normal bir hastalık olarak değerlendirme yaklaşımından sonra bu tartışma da önceliğini yitirmiş durumdadır. İş kazası, meslek hastalığına göre daha geniş kapsamlı bir tanımlamaya sahip olup Covid-19’un bu kapsamda değerlendirilmesi de esasen çalışanlar bakımından hak kaybına sebep olmayacak bir alternatif tercih olarak kabul edilebilir. 6331 sayılı Kanun’da iş kazası işyerinde veya işin yürütümü nedeniyle meydana gelen, ölüme sebebiyet veren veya vücut bütünlüğünü ruhen ya da bedenen engelli hâle getiren olay olarak tanımlanmıştır. Bu bakımdan Covid-19’un iş kazası olarak değerlendirilmesi sağlık çalışanlarının haklarının korunması bakımından yeterli olacağı düşüncesindeyiz.

Covid-19’un İş Kazası Olarak Değerlendirilmemesi Çalışanları Nasıl Etkileyecektir ?

Covid-19 hastalığının iş kazası olarak değerlendirilmesi halinde (kamu çalışanları bakımından vazife malüllüğü olarak ifade edilmektedir)  iş kazası veya meslek hastalığına maruz kalan sigortalılara ya da bunların hak sahiplerine herhangi bir prim ödeme gün şartı aranmaksızın kısa vadeli sigorta kolu olan iş kazası ve meslek hastalıkları sigortası kolundan Kurumca sağlanan gelirler bulunmaktadır. İş kazası halinde hak sahiplerine geçici iş göremezlik ödeneği, sürekli iş göremezlik geliri, ölen sigortalının hak sahiplerine gelir bağlanması, gelir bağlanmış olanın kız çocuklarına evlenme ödeneği, ölen sigortalı için cenaze ödeneği gibi gelirler bağlanabilmektedir.

Covid-19’un iş kazası kapsamı dışında tutulması ve sadece hastalık olarak değerlendirilmesi halinde hastalanan çalışanlara kısa vadeli sigorta kolu kapsamında sadece geçici iş göremezlik ödeneği verilebilecek, malul olma şartlarının sağlanması veya vefat halinde ise uzun vadeli sigorta kolu hükümlerine göre mevzuatta belirlenmiş olan prim ve gün şartlarını sağlayıp sağlamadıklarına bakılması gerekecektir. Bu noktada bağlanacak gelirin türüne göre 5 veya 10 yıl sigortalılık, 900 ilâ 1800 gün prim ödeme gün sayısı, malul olma bakımından %60 maluliyet gibi şartlar söz konusudur.

Ayrıca bu hastalığın iş kazası olarak kabul edilmemesi ihtimalinde ise sağlık çalışanı veya yakınları Sosyal Güvenlik Kurumu’ndan gelir elde edemediklerinde uğradıkları zararların tazmini için işverenden talepte bulunabileceklerdir ancak bu durumda yapılacak yargılamalar neticesinde hastalığın işin görüldüğü esnada bulaştığının ispatı yanında işverenin kusuru yani iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına uygun davranıp davranmadığının irdelenmesi, işverenin kusurlu bulunduğu oranda kazanılacak dava neticesinde ise elde edilecek meblağın tahsilinin cebri icra işlemleri neticesinde mümkün olup olamayacağı gibi pek çok faktör işin içine girecek ve çalışanlar ciddi anlamda dezavantajlı duruma düşeceklerdir.

SONUÇ:

Temennimiz Sosyal Güvenlik Kurumu’nun 2020/12 sayılı genelgesine ek çıkartacağı yeni bir genelge ile sağlık çalışanlarını ve yardımcı sağlık personelini istisna tutarak iş kazası kapsamında değerlendirmeye başlamasıdır. Türk Tabipler Birliği ve çeşitli sivil toplum örgütlerinin gerek Sağlık Bakanlığı ile Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’na gerekse de Sosyal Güvenlik Kurumu’na buna ilişkin başvuruları olmuş ve netice alınıp alınamayacağı henüz belirsiz durumdadır.

Her ne kadar Sosyal Güvenlik Kurumu’nun politikası bu hastalığın iş kazası ya da meslek hastalığı olarak değerlendirilmemesi noktasında olsa da son sözü nihayetinde yargı söyleyecektir. Yargıtay’ın yukarıda yer alan kararı doğrultusunda Covid-19 teşhisi konan sağlık çalışanları ve yardımcı sağlık hizmetlerinde görev alan çalışanlar bakımından da iş kazası tanımlamasının yukarıda anılan emsal karara uygun düşeceği görüşündeyiz. Bu ihtimalde Sosyal Güvenlik Kurumu aleyhine açılacak davaların çalışanların lehine sonuçlanması pek muhtemel gözükmektedir.